گنجینه‌ای مخفی از طرح‌های فرش‌های ایرانی در موزه فرش ایران

سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور

مدیر موزه فرش ایران از گنجینه‌ای دیده نشده از طرح فرش‌های ایرانی در این موزه خبر داد که در مخازن مخصوص نگهداری می‌شود.

امروز روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی است. در قطعنامه شماره پنج دوازدهمین مجمع عمومی کمیته بین المللی موزه ها ایکوم (ICOM) که در ۲۸ می۱۹۷۷ میلادی در مسکو برپا شد، روز ۱۸ می برابر با ۲۸ اردیبهشت به عنوان روز جهانی موزه‌ها اعلام شد.

۱۸۰۰قطعه فرش در موزه فرش وجود دارد؛ تنها صد قطعه به نمایش گذاشته می شود.

موزه فرش ایران در سال ۱۳۵۶ افتتاح شد. هدف از طراحی و بهره برداری آن نیز پژوهش و ساخت میعادگاهی برای بافته‌های داری ایرانی بوده است. این موزه‌دارای کتابخانه، کافه تریا، تالار نمایش فرش و گالری نمایش آثار مرتبط با فرش است. موزه فرش ایران، جزء معدود موزه‌هایی است که صرفا برای موزه بودن ساخته شده است و مثل سایر موزه‌ها، با تغییری کاربری به موزه تبدیل نشده است. طبق اسنادی که از این موزه در دست است، این موزه با حدودا ۷۰ فرش، کار خود را آغاز می‌کند. رفته رفته، با اهدا و اضافه شدن فرش‌های جدید، اکنون تعداد این فرش ها به ۱۸۰۰ قطعه رسیده است که این موزه برای نمایش صد قطعه از آن‌ها فضا دارد. باقی این فرش‌ها در مخازن مخصوص نگهداری می‌شوند و به صورت دوره‌ای به نمایش در می‌آیند.

سجاد نوروزیان، مدیر موزه فرش ایران است. او در گفت و گو با رکنا با اشاره به اینکه برای توسعه فضای موزه فرش باید اقدامات زیرساختی انجام شود می‌گوید: از آنجایی که برخی از فرش‌های که ابعاد وسیعی دارند و به صورت پیش بینی نشده به موزه اهدا شدند، نمی توان با فضای کنونی آن‌ها را به نمایش گذاشت. در این راستا در تلاش هستیم تا فضایی برای نمایش آثار بیشتری در موزه ایجاد شود.

نوروزیان معتقد است باید موزه فرش در سنوات گذشته به محلی برای پژوهش تبدیل می‌شده تا تمام کسانی که می‌خواهند دستاوردی در حوزه فرش ایرانی داشته باشند، به این موزه مراجعه کنند. وی در این راستا می‌افزاید: ما در موزه فرش و در راستای گام برداشتن در این مسیر، ۲۰ نشست تخصصی و ۱۰ کارگاه جدی در حوزه انتقال تجربیات برای علاقه مندان به موزه فرش برگزار کردیم.

 گنجینه‌ای از طرح فرش‌های دیده نشده در موزه فرش ایران

وی با اشاره به اینکه موزه فرش در بخش بافته‌های داری، دو بخش طرح‌ها و بافته‌های طرح است، می‌گوید: موزه فرش در بخش طراحی، یک گنجینه بسیار شگفت انگیز دارد که به دلایل مختلفی از جمله حق کپی‌رایت ، همچنان طرح‌ها به نمایش در نیامده است؛ بنابراین آن‌ها را در مخازن نگه می‌داریم. باید شیوه‌ای برای ارائه این طرح‌ها پیدا کنیم تا حقوق مالکیت معنوی این طرح‌ها حفظ شود. بخشی از این طرح‌ها صرفا متعلق فرد خاصی نیست و برای مردم است. با این وجود، همانقدر که نمایش دادن آن‌ها به  مفید است، می تواند مضر هم باشد.

مدیر موزه فرش در تبیین گفته‌هایش می‌افزاید: ایران سهم خود را در صادرات و تولید فرش دستباف در بازارهای جهانی به مقدار قابل توجهی از دست داده است. نمایش این طرح‌ها باعث می‌شود که ظرفیت‌های انحصاری خودمان را از دست دهیم. در این راستا در نظر داریم از بخش خصوصی و تولیدکنندگان به همراه سایر نهادهای مرتبط دعوت کنیم تا با ارائه راه حل، هم جنبه اقتصادی طرح‌های مخازن را فعال کنیم و هم طرح‌ها نمایش داده شوند. با موانع بر سر راه، این کار خیلی آسان به نظر نمی‌رسد؛ اما دست یافتنی است. این کار بروکراسی‌های خاص خود را دارد که امیدواریم زودتر طی شود.

وی با اشاره به اینکه این موزه بودجه مستقلی ندارد می‌گوید: امسال وزارت میراث فرهنگی، برای نگهداری موزه‌ها بودجه قابل توجه‌تری در اختیار قرار داده است و امیدواریم مشکلات به زودی مرتفع شود.

می‌توان فرش‌های موزه فرش را در موزه های داخلی و بین المللی به نمایش گذاشت

سجاد نوروزیان، می‌گوید: می‌توان اشیاء درون مخزن موزه‌ها را به صورت دوره‌ای منتقل کرد؛ اما موضوع انتقال فرش، کمی متفاوت است. بعضی از فرش‌ها را نمی توان از مخزن بیرون آورد؛ چراکه شیوه نگهداری آن‌ها مهم است. البته بعضی از آن‌ها را می‌توان به موزه‌های داخلی و حتی بین المللی منتقل کرد و تا دهه هفتاد نیز این کار انجام می‌شد؛ اما بعد از آن، رها شد. بافته‌های داری، شامل گلیم، زیلو، قالی و فرش است و هر کدام از این‌ها در هر جای ایران سبک خاص خودش را دارد و می‌توان آن‌ها را در دیگر شهرها به نمایش گذاشت. می‌توان نمایش این آثار را به صورت دوره‌ای دنبال کرد. 

مدیر موزه فرش در خصوص شیوه‌های نگهداری فرش‌ها می‌افزاید: مخزن موزه فرش ساختار جالبی دارد؛ یعنی فرش‌ها در یک دمای مناسب با یکسری کنترل شاخص‌ها از جمله رطوبت، حشرات موذی و... نگهداری می‌شود. همچنین به صورت دوره‌ای، هر شش ماه تا یک سال، در محوطه باز با نظارت کارشناسان، امین اموال، موزه‌داران و متخصصین موزه فرش هوادهی می‌شوند و سپس آن‌ها را در مخزن قرار می‌دهند.

عدم ارتباط موزه فرش با فعالان حوزه فرش اشتباه است

سجاد نوروزیان می‌گوید: در حوزه فرش، فقط موزه فرش با وزارت میراث فرهنگی در ارتباط است. سایر حوزه‌ها از جمله تولید، صادرات، تامین مواد اولیه و... بر عهده وزارت صمت، مرکز ملی فرش و شرکت سهامی فرش است. سال‌های سال است که موزه فرش ارتباطی با تولیدکنندگان، صادر کنندگان و فعالان حوزه فرش نداشته و این مسئله اشتباهی است. ما تلاش کردیم این همراهی شکل بگیرد. در این راستا آثار هنرمندان در حوزه فرش، در موزه فرش به نمایش گذاشته می‌شود. 

مدیر موزه فرش می‌افزاید: موزه فرش وضعیت نسبتا خسته‌ای دارد و امیدواریم از این حال نجات پیدا کند. این موزه یک موزه تخصصی است و خانواده‌ها ترجیح می‌دهند برای تفریح، به کاخ موزه‌ها سر بزنند. در همین راستا، یکی از کارهای جدید موزه فرش این است که آن را به محلی برای بازدیدهای خانوادگی تبدیل کنیم. میزان ارزش بافته‌های داری، باید به نسل‌های بعد منتقل شود. در دستور کار داریم تا ارتباطات بین نسلی را در موزه فرش افزایش دهیم و فرش را از گذشته به آینده وصل کنیم. این اتفاقی است که در بسیاری از کشورهای دنیا درحال انجام شدن است؛ ولی در ایران اصلا رخ نداده و ما می‌خواهیم این مهم در کشورمان رقم خورد.

دانش آموزان تقارن و هارمونی رنگ را از موزه فرش بیاموزند

وی با اشاره به اینکه در حال حاضر رویکرد موزه‌ها در دنیا به سمت آموزش رفته است، می‌گوید: موزه‌ها نمایشگاه دستاوردهای گذشته بشر هستند و اگر قرار باشد یک نفر آنچه در گذشته رخ داده است را در یک جا ببینید و لمس کند، در موزه اتفاق می‌افتد. اگر قرار باشد گذشته را به آینده وصل کرد، باید کودکان را با موزه‌ها آشنا کنیم. اگر نتوانیم موزه‌ها را به عنوان پایگاه‌های نمایش دستاورد به کودکی که قرار است آینده را بسازد ارتباط برقرار کنیم اتوماتیک این‌ها را دارید جدا می کنید. این پایگاه‌ها نباید فقط محل مراجعه افراد بالای ۴۰ یا ۵۰ سال شود 

نوروزیان در خصوص آموزش کودکان در موزه‌ها می‌گوید: منابعی که در کتابخانه موزه فرش وجود دارد بسیار متنوع و غنی است. همچنین طرح‌های موزه فرش و نمونه‌های بافته شده فرش‌ها بی‌نظیر است که می‌تواند با رعایت پروتکل‌های خاص، برای آموزش مورد استفاده قرار گیرد. مثلا طرح‌های فرش، برای دانش آموزان بهترین نمونه عینی برای آموزش تقارن محوری و نقطه‌ای است. همچنین ترکیب و هارمونی رنگ نیز در فرش‌ها برای دانش آموزان بسیار آموزنده است.

چرا حوض های موزه فرش ایران به جایی برای کاشت گلدان تبدیل شد؟

وی در پاسخ به اینکه چرا آبان ماه سال گذشته، حوض‌های این موزه تبدیل به گلدان شد می‌گوید: تقریبا بیست سالی است که آب در این حوض‌ها جریان پیدا نمی‌کند. دلیل این است تمام مخازن و زه کشی لوله‌هایش ترکیده است و فعلا امکان بهره برداری وجود ندارد. از آنجایی که این حوض‌ها بیرون از موزه بود، به محلی برای نگهداری ابزار و لوازم معتادان تبدیل شده بود و حتی در آن ادرار و مدفوع نیز وجود داشت.

مدیر موزه فرش ایران با بیان اینکه باید هر روز صبح داخل این حوض‌ها تمیز می‌شد می‌گوید: با شهرداری منطقه و وزارت خانه در خصوص این موضوع صحبت کردیم تا بودجه‌ای برای بازسازی حوض‌ها تامین شود. از آنجایی که این حوض‌ها روی چاه آب پارک لاله هم قرار دارد، کار مرمت آن‌ها بین بخشی شد. با این وجود، زمانی که خواستیم کار مرمت را آغاز کنیم، زمستان بود و بازسازی به منابع بیشتری نیاز داشت. ما به صورت موقت سعی کردیم حوض‌ها را از این وضعیت نجات دهیم و به صورت موقت آن‌ها را به باغچه تبدیل کردیم تا با یک فرایند برگشت پذیر بتوانیم حوض‌ها را نجات دهیم.

بعید است دوباره در این حوض‌های موزه فرش آب جاری شود

نوروزیان با بیان اینکه بعید است که دوباره آب در این حوض‌ها جاری شود٬ می‌افزاید: تهران درگیر تنش‌های آبی است، حتی حوض‌های بزرگ تهران نیز دیگر پر آب نمی‌شوند؛ اما از دوستان فعال در حوزه معماری خواستیم المانی شبیه آب در حوض‌ها طراحی کنند تا هم هویت اصلی آن را حفظ کنیم و هم با محدودیت‌ها هماهنگ شویم. تلاش این بود که این کار در دی ماه انجام شود اما به خرداد ماه منتقل شده است. ما باید در موزه‌ها در نهایت زیبایی و خوش سلیقگی شرایطی را فراهم کنیم که خانواده‌ها سر بزنند. 

وی در ادامه می‌افزاید: حتی کسانی که خانه‌شان در خیابان کارگر بود، بیشتر موزه هنرهای معاصر را می‌شناختند تا موزه فرش! اما اکنون اوضاع رو به بهبود است و در شش الی هفت ماه گذشته اتفاق خوبی که افتاد این بود که مردم فهمیدند چیزی به نام موزه فرش نیز وجود دارد. امیدواریم بخشی از سرگرمی‌های خانوادگی با رعایت تمام پروتکل‌های مراقبتی در موزه رقم خورد. ما قصد داریم با ایجاد خدمات جانبی و جذابیت‌های مکمل، موزه گردی را در برنامه خانواده‌ها قرار دهیم. کسانی که دغدغه ایران و فرهنگ دارند؛ اما موزه‌ها را نمی‌شناسند و موزه گردی در برنامه‌هایشان نیست باید رویه کاری خود را ٖتغییر دهند..