یادبود یک مجموعه‌دار، نویسنده و دوستدار فرش‌های تاریخی
میراث جیمز دی. برنز در دنیای فرش
روایتی از بیش از پنج دهه مجموعه‌داری؛ از یک قالی چینی گانسو تا فرش‌های ایران، کردستان و قفقاز، کتاب‌های تخصصی و آثاری که به موزه‌ها راه یافتند
جیمز دی. برنز (James D. Burns) بیش از پنج دهه از چهره‌های شناخته‌شده دنیای فرش بود. او فرش‌هایی از ایران، کردستان، قفقاز و چین گرد آورد، درباره آنها نوشت و بخشی از آثارش را به موزه‌ها اهدا کرد. در کنار این زندگی حرفه‌ای، موسیقی، دوستان و رفت‌وآمد میان سیاتل و جنوب کالیفرنیا نیز جای خود را داشتند. این مطلب روایتی است از زندگی برنز و سرگذشت آثاری که از خانه او به کتاب‌ها، موزه‌ها و بازار فرش راه پیدا کردند.
همه‌چیز از یک قالی شروع شد
بیش از پنج دهه پیش، جیمز دی. برنز وارد دفتر برایان و استفانی مورهاوس شد. روی دیوار، یک قالی چینی گانسویی آویخته بود. برنز آن را خرید و همان دیدار، سرآغاز آشنایی‌ای شد که بیش از پنجاه سال ادامه پیدا کرد.
سال‌ها بعد، برایان مورهاوس و همسرش، استفانی، در یادبودی که پس از درگذشت برنز در مجله هالی منتشر شد، از او یاد کردند؛ مجموعه‌داری که بیش از پنج دهه در دنیای فرش حضور داشت و به گفته دوستانش، دانسته‌هایش را با دیگران در میان می‌گذاشت.
برنز در سال ۱۹۳۲ متولد شده بود و حرفه اصلی‌اش وکالت بود. او اهل سیاتل بود و در کنار کار حرفه‌ای خود، به‌تدریج به گردآوری فرش‌ها و بافته‌های تاریخی روی آورد؛ علاقه‌ای که در طول دهه‌ها گسترده‌تر شد و از ایران و کردستان تا قفقاز و چین را دربر گرفت.
از مجموعه‌داری تا نوشتن درباره فرش
برای برنز، خرید و نگهداری آثار پایان کار نبود. مطالعه فرش‌ها به نوشتن انجامید و حاصل آن، سه کتاب تخصصی بود: «فرش‌های کهن کردستان: میراث تاریخی هنر بافته» (Antique Rugs of Kurdistan: A Historical Legacy of Woven Art)، «قفقاز: سنت‌های بافندگی» (The Caucasus: Traditions in Weaving) و «چشم‌اندازهای طبیعت: بافته‌های کهن ایران» (Visions of Nature: The Antique Weavings of Persia).
در میان این سه عنوان، «فرش‌های کهن کردستان» جایگاه ویژه‌ای داشت. این کتاب در سال ۲۰۰۲ منتشر شد و حاصل سال‌ها توجه برنز به بافته‌های کردی بود. چند سال بعد نیز در سخنرانی‌ای در لس‌آنجلس درباره فرش‌های کردستان سخن گفت؛ موضوعی که از محورهای اصلی مطالعات او به شمار می‌رفت.
فرش‌های کهن کردستانُ بعدها نیز در پژوهش‌های مربوط به بافته‌های کردی مورد استناد قرار گرفت و نام برنز را در ادبیات مکتوب این حوزه تثبیت کرد.
یک مجموعه خصوصی؛ بخشی از ادبیات فرش
رابطه میان آثاری که برنز گرد آورد و نوشته‌هایی که درباره فرش منتشر کرد، در برخی از آثار مجموعه او به‌خوبی دیده می‌شود.
یکی از این نمونه‌ها قالی درختی قزاق است که به اوایل قرن نوزدهم تعلق دارد. این قالی سال‌ها در اختیار برنز بود و در سال ۲۰۲۳ در کریستیز با عنوان Property from the James D. Burns Collection عرضه شد.
در مشخصات اثر، Antique Rugs of Kurdistan نیز به‌عنوان یکی از منابع معرفی شده و به صفحه ۲۲۷، شماره ۷۶، ارجاع داده شده است. این قالی با ابعاد ۲۳۵ در ۱۷۵ سانتی‌متر، در حراجی ۲۶ اکتبر ۲۰۲۳ با برآورد ۱۲ تا ۱۶ هزار پوند عرضه شد و به قیمت ۲۷٬۷۲۰ پوند به فروش رسید.
مسیر این قالی، نمونه‌ای از سرگذشت آثاری است که از مجموعه‌های خصوصی به بازار تخصصی راه پیدا می‌کنند؛ اثری که زمانی در خانه یک مجموعه‌دار نگهداری می‌شد، در کتابی ثبت شد و سال‌ها بعد دوباره در حراج ظاهر شد.
فرش‌هایی از ایران، قفقاز و فراتر از آن
علایق برنز به یک منطقه یا سنت بافندگی محدود نبود. در میان نمونه‌های شناخته‌شده از مجموعه او، آثاری از آذربایجان و شمال‌غرب ایران، فارس و قفقاز دیده می‌شود.
در یادبود هالی از یک قطعه قالی با طرح گل و اسلیمی، متعلق به آذربایجان و شمال‌غرب ایران و مربوط به حدود سال ۱۷۰۰، یاد شده است. در کنار آن، قطعاتی از فرش‌های شرق فارس متعلق به پیش از ۱۸۰۰، یک قالی «باغ بهشت» بخشایش از قرن هجدهم و یک قالی هریس از اواسط قرن نوزدهم نیز معرفی شده‌اند.
در میان آثار قفقازی نیز یک قالی کوبا، متعلق به اواخر قرن هجدهم یا اوایل قرن نوزدهم، ثبت شده است. تصویر این اثر در کتاب The Caucasus: Traditions in Weaving، در صفحه تصویری شماره ۱۴، آمده است.
در کنار این نمونه‌ها، فرش‌های کردی و آثار چینی نیز در مجموعه برنز حضور داشتند؛ مجموعه‌ای که سنت‌های گوناگون بافندگی را از مناطق مختلف در کنار یکدیگر گرد آورده بود.
زندگی در میان فرش‌ها
با این همه، زندگی برنز تنها در کتاب‌ها و حراج‌ها نمی‌گذشت.
او و همسرش، استفانی، پس از سفر به سانتا ینز در کالیفرنیا تصمیم گرفتند در آنجا نیز ساکن شوند و میان جنوب کالیفرنیا و سیاتل رفت‌وآمد کنند. دوستانشان در یادبود هالی از خانه‌ای یاد کرده‌اند که فرش‌ها و دیگر آثار گردآوری‌شده، بخش مهمی از فضای آن را شکل می‌دادند.
موسیقی نیز بخشی از این زندگی بود. برنز به موسیقی علاقه داشت و گاهی پشت پیانو می‌نشست، قطعه‌ای برای دوستانش می‌نواخت و از آنها می‌خواست نام آن را حدس بزنند.
او همچنین از هواداران تیم فوتبال دانشگاه واشنگتن بود؛ علاقه‌ای شخصی که در کنار دلبستگی‌اش به فرش، گوشه دیگری از زندگی او را نشان می‌دهد.
مجموعه‌داری در کنار جامعه فرش
برنز در طول سال‌ها با جامعه تخصصی فرش نیز ارتباط نزدیکی داشت. او در حراج‌های نیویورک و بوستون و گردهمایی‌هایی مانند ACOR و ICOC حضور می‌یافت و بعدها از حامیان انجمن فرش و منسوجات سانتا ینز (Santa Ynez Carpet and Textile Forum) شد.
در یادبود هالی همچنین تصویری از او در حال ارائه یک نشست آنلاین برای New England Rug Society منتشر شده است.
حضور در چنین برنامه‌هایی نشان می‌دهد که فعالیت برنز به گردآوری آثار محدود نبود. او در گفت‌وگوها و نشست‌های تخصصی نیز شرکت می‌کرد و تجربه و دانشی را که طی سال‌ها به دست آورده بود، با دیگر علاقه‌مندان در میان می‌گذاشت.
از مجموعه خصوصی تا موزه‌ها
بخشی از آثاری که برنز در طول سال‌ها گرد آورده بود، سرانجام به مجموعه‌های موزه‌ای راه یافتند.
او از حامیان گالری هنری هنری دانشگاه واشنگتن (Henry Art Gallery) بود و تعدادی از فرش‌های خود را به این مجموعه اهدا کرد. همچنین یک فرش مهم مغولی را به موزه نساجی (The Textile Museum) بخشید.
با ورود این آثار به مجموعه‌های موزه‌ای، آنها از فضای خصوصی خانه فراتر رفتند و امکان مطالعه و مشاهده‌شان برای مخاطبان و پژوهشگران بیشتری فراهم شد.
میراث جیمز دی. برنز در دنیای فرش
امروز می‌توان ردپای جیمز دی. برنز را در کتاب‌هایی که نوشت، موزه‌هایی که بخشی از آثارش را در خود جای داده‌اند و حراج‌هایی که سال‌ها بعد برخی از فرش‌های مجموعه او را دوباره به بازار آوردند، دنبال کرد.
اما داستان او تنها درباره یک مجموعه بزرگ نیست. زندگی برنز نمونه‌ای از پیوند میان مجموعه‌داری، پژوهش و حضور فعال در جامعه فرش است؛ مسیری که از خرید یک قالی در دفتر برایان مورهاوس آغاز شد و در طول بیش از پنج دهه، به کتاب، سخنرانی، دوستی و سرانجام انتقال بخشی از آثار به مجموعه‌های عمومی رسید.
برخی از فرش‌هایی که زمانی در خانه او بودند، امروز در موزه‌ها یا مجموعه‌های دیگر قرار دارند؛ برخی در کتاب‌هایش ثبت شده‌اند و بعضی نیز پس از سال‌ها دوباره در حراج‌ها ظاهر شده‌اند. به این ترتیب، بخشی از مسیر فعالیت او هنوز از روی خود آثار قابل پیگیری است.
جیمز دی. برنز در سال ۲۰۲۶ درگذشت؛ اما فرش‌هایی که گرد آورد و نوشته‌هایی که درباره آنها منتشر کرد، همچنان در کتاب‌ها، مجموعه‌های موزه‌ای و بازار تخصصی فرش حضور دارند.
منابع: HALI، Christie's، Jozan، منابع دانشگاهی و منابع تخصصی فرش.
اولین نفری باشید که دیدگاه خود را ثبت می‌کند!
تجربه، پرسش یا نظر شما، راهنمای ارزشمندی برای دیگر کاربران است.
نظرات شما: