سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور
قالی یلمه، گونهای از قالیهای ایرانی است که توسط ایل قشقایی ساکن در شیراز و اصفهان و چهارمحال و بختیاری بافت می شود.این قالیها دارای رنگ ثابتی است و معمولاً از نُه رنگ در بافت آنها استفاده میشود که عبارت است از: آبی، لاکی، سبز، سرمهای، سفید، بنفش و سیاه. و دارای تار و پود پشم هستندکه عموم رنگها پایه گیاهی داشته و ترکیب رنگ و نقشه بافت پیوندی ناگسستگی با طبیعت دارند. خاستگاه این فرش طائفه یلمهای از ایل بزرگ قشقایی است ولی استانهای چهارمحال و بختیاری، اصفهان و فارس از اولین مکانهای ثابت تهیه مواد و تولید این فرش بودهاند. عمده بافندگان این قالی در شهرکها و روستاهای حومه شهرضا مثل علی آباد جمبزه، طالخونچه و شهرستان بروجن و توابع و سمیرم و توابع ساکن میباشند
فرش دستباف «یلمه» طالخونچه از صنایع دستی اصیل و ۴۰۰ ساله استان اصفهان است این قالی تمام پشم، با نقوش هندسی ذهنی و ترنجهای لوزیشکل متمایز میشود. بررسی تاریخچه و ویژگیهای این هنر بومی اطلاعات زیر را در بر میگیرد:
- خاستگاه: دستبافتههای ایل قشقایی است که روستای طالخونچه از توابع شهرستان مبارکه اصفهان، کانون اصلی بافت آن بهشمار میرود.
- ویژگیها: بافت آن ذهنی و بدون نقشه است. نقشه آن معمولاً شامل سه ترنج در طول فرش با نگارههای گیاهی و تلفیق رنگهای گرم و سرد است.
- ثبت ملی: این دستبافته نفیس به دلیل قدمت و اصالت، در در خرداد ۱۴۰۴ در فهرست میراث ناملموس ملی ایران ثبت شده است.
قالی یلمه یکی از اصیلترین و زیباترین دستبافتههای عشایری ایران است که عمدتاً توسط طوایف قشقایی و در استانهای چهارمحال و بختیاری (بهویژه شهرستان بروجن) و فارس بافته میشود. این فرش به دلیل رنگهای شاد و زنده، تراکم بالا، و دوام فوقالعاده شهرت جهانی دارد.
ویژگیهای کلیدی فرش یلمه عبارتند از:
- طرح و نقش: نقوش آن بیشتر ذهنیباف است و از طبیعت الهام میگیرد. طرحهای معروف آن شامل «حوضی»، «بندی» و «شکرلو» هستند که با نقوش هندسی، پرندگان و ستارگان تزیین میشوند.
- رنگبندی: استفاده از رنگهای طبیعی و شاداب مانند لاکی (قرمز)، سرمهای، زرد و سبز در آن رایج است.
- کیفیت بافت: با گرههای نامتقارن (فارسی) بافته میشود و تاروپود آن غالباً از پشم است که به آن نرمی و استحکام بینظیری میبخشد
قالی یلمه چهارمحال و بختیاری
طایفه یلمِه از طوایف اصیل و کهن ترکتبار در ایران است که در دو منطقه جغرافیایی کاملاً مجزا سکونت دارند و به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: یلمههای ایل قشقایی و یلمههای ترکمنصحرا.
۱ .یلمههای ایل قشقایی (استانهای اصفهان و چهارمحال و بختیاری)
این گروه یکی از ۷۲ طایفه قشقایی از قدیمی ترین و اصیلترین طوایف قوم قشقایی هستند. در اسناد به جا مانده از زمان صفویه با عنوان "طایفه یلمه من قوم قشقایی" نام برده شده است . ایشان در گذشته زندگی عشایری داشتند اما امروزه عمدتاً یکجانشین شدهاند.
- محل سکونت: بیشتر در شهرستان دهاقان (بهویژه منطقه علیآباد جمبزه) در استان اصفهان و همچنین شهرستان بروجن در استان چهارمحال و بختیاری ساکن هستند.
علیآباد جمبزه، روستایی در استان اصفهان، شهرستان دهاقان، و دهستان قمبوان است که به خاطر هنر دستی قالیبافی و تولید فرش معروف یلمه شهرت دارد. فرش دستباف یلمه علیآباد جمبزه، در تاریخ ۲۶ می ۲۰۲۵ برابر با ۵ خرداد ۱۴۰۴، بهعنوان یک میراث فرهنگی جهانی به ثبت رسید. این ثبت رسمی توسط الکساندرا گرازیولی، رئیس سازمان ثبت مالکیت معنوی جهان وابسته به سازمان ملل متحد، امضا و نهایی شد. - پیشینه و هنر: فرش و قالی یلمه از مهمترین و اصیلترین دستبافتههای این طایفه است که با نقوش هندسی و رنگهای شاد شناخته میشود. در گذشته این طایفه در دورههای صفویه نقش مهمی در مناسبات ایلی و اداری داشتهاند.
۲. یلمههای ترکمنصحرا (استان گلستان)
این گروه از طایفه یلمه (یُلمِه ـYolme ) ریشه در ترکمنهای یموت (از شاخه آق اتابای) دارند و در منطقه شمال شرقی ایران زندگی میکنند. آنچه در بازار فرش دستباف به قالی یلمه شهرت دارد، دستبافتهای مرتبط با ایل قشقایی است و ارتباطی با طایفه یلمههای ترکمن ندارد.
- محل سکونت: بیشتر در منطقه ترکمنصحرا و استان گلستان سکونت دارند.
- فرهنگ: این گروه به زبان ترکمنی تکلم کرده و فرهنگ، آداب و رسوم و پوشش سنتی قوم ترکمن را حفظ کردهاند.
دیدگاه ها