اوشین در تار و پود قالی؛ روایتِ زنی از دلِ زنانهترین رسانه
سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور
علیرضا قادری
تلفیق سنت و هنرِ مدرن، همیشه جلوهای شگفتانگیز دارد؛ چنانکه این روزها تصویر «یوکو تاناکا» ــ بازیگر نقش اوشین ــ در میانهی یک قالیچهی ظریف قشقایی نشسته و در فضای مجازی بازتابی گسترده یافته است.
چهرهای آشنا، گرهخورده در تار و پود پشم و رنگ؛ حضوری نوستالژیک که بهانهای میشود برای بازخوانی خاطرهای جمعی.
سال ۱۳۶۵، وقتی شبکه دو سیما سریال «سالهای دور از خانه» را پخش کرد، میلیونها ایرانی هر هفته پای تلویزیون نشستند. «اوشین» تنها یک شخصیت نمایشی نبود؛ روایتی بود از زیستن در تنگنا. دختری برخاسته از فقر و یتیمی که در کوران رنجهای زندگی ــ از کار طاقتفرسا تا ازدواجی دشوار ــ خم نشد و از پا ننشست. آنچه او را در ذهنها ماندگار کرد، نه صرفاً موفقیت نهایی، که سرسختی نجیبانهاش در برابر تقدیر بود.
این مجموعه که در سال ۱۹۸۳ توسط شبکه NHK ژاپن تولید شد، بر اساس زندگی واقعی «واتسو کادا» نوشته شده بود؛ زنی که زندگیاش الهامبخش نویسنده سریال شد. داستانی بومی که به زبانی جهانی بدل گشت و در بیش از پنجاه کشور دیده شد؛ زیرا رنج، تلاش و امید، مرز نمیشناسند.
اما آنچه امروز این روایت را دوباره زنده کرده، نه بازپخش یک سریال، که نقش بستن چهره اوشین در میانهی یک قالی قشقایی است؛ در جایگاه «ترنج»، قلب تپندهی نقش، و تکرار آن در لچکها؛ گویی قهرمان داستان، به مرکز هندسهی خیال یک زن بافنده راه یافته است.
چرا اوشین؟
خوب که واکاوی کنیم خواهیم دید که هر قالی بیانیهای است که در آن، زن قشقایی با صدایی رسا اعلام وجود میکند.
قالی برای زن عشایری، تنها یک کفپوش یا عنصر تزئینی نیست؛ رسانهای است خاموش اما گویا، جهانی است که در آن توانسته آنچه را در دل دارد، بیواسطه و بیسانسور، در رنگ و نقش فریاد بزند. خوب که واکاوی کنیم خواهیم دید که هر قالی بیانیهای است که در آن، زن قشقایی با صدایی رسا اعلام وجود میکند.
اینکه زنی قشقایی، با صبوری و دقت، چهره اوشین را بر پیکره قالی مینشاند، انتخابی صرفاً تزئینی نیست؛ نوعی همذاتپنداری عمیق است.
زن عشایر، با کوچهای طاقتفرسا، کار بیوقفه، و مسئولیتهای سنگین بیگانه نیست. او در اوشین، تصویری دوردست از خود میبیند: زنی که در تنگنای فقر و نابرابری، قامت خم نکرد.
بافتن چهره اوشین، میتواند ادای احترامی باشد به همه زنانی که در سکوت، بار زندگی را بر دوش کشیدهاند و همچنان ایستادهاند.
از سوی دیگر، این انتخاب یادآور شأن و توان زنانه است. در جوامعی که گاه صدای زنان کمتر شنیده میشود، قالی عرصهی تجلی اراده و نگاه آنان است. زن بافنده، با نشاندن چهره زنی موفق در مرکز اثر خود، گویی میگوید: شکوفایی، حقی انسانی است؛ نه امتیازی وابسته به جنسیت یا جغرافیا.
و سرانجام، خودِ عملِ بافتن ــ بهویژه بافت چهرهای ظریف و دقیق ــ تجسم صبر و استقامت است. این هنرِ میلیمتری، برآمده از روحی خستگیناپذیر است؛ روحی که سختی را با زیبایی درهم میآمیزد. شاید هر گره، پیوندی باشد میان رنجِ زیسته و امیدِ آرمانی.
اوشین برای نسل دهه شصت، نماد استقامت بود؛ دختری برخاسته از فقر که در برابر سختیها ایستاد و از پا ننشست. امروز، وقتی چهرهاش در جایگاه ترنجِ قالی مینشیند، معنا عمیقتر میشود. قالی برای زن عشایری، تنها دستبافتهای برای معاش نیست؛
زن قشقایی در اوشین، تصویری دور از خود نمیبیند؛ انعکاس رنجها، صبوریها و امیدهای خویش را میبیند. هر گره این قالی، یادآور ایستادگی زنانی است که در سکوت، ستونهای زندگی را بر دوش کشیدهاند.
اینجا اوشین فقط یک شخصیت ژاپنی نیست؛ نماد زنِ تابآور است. و چه زیبا که تصویرش، به دستان زنانی جان گرفته که خود سالهاست روایتگر نجیب استقامت این سرزمیناند.
دیدگاه ها