بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد






 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 5/10/86


مروري گذرا بر زندگي استاد صمد ممدوحي، پيشکسوت رنگرزي گياهي

نظري بر زندگي استاد صمد ممدوحي، پيشکسوت رنگرزي گياهي استان آذربايجان شرقي – تبريز


86/10/5 - اختصاصي کارپتور
    
    گزارش و عکس: سعيد رفعت پناه - تبريز
    نوشته: عليرضا قادري
    
    

    استاد صمد ممدوحي درسال 1318 در شهر تبريز بدنيا آمد. از همان دوران کودکي خود را در ميان کارگاه رنگرزی، پوسته خشک میوه ها و گیاهان و پاتيل هاي بزرگ رنگرزي یافت. شغلي که در خانواده اش دست بدست چرخيده بود. پدر، پدر بزرگ و عمويش در اين رشته فعاليت داشتند و اين حرفه را بصورت موروثي فرا گرفته بودند، رنگ و رنگرزي تا اين زمان نيز چون سنتي محکم در اين خانواده ادامه دارد.
    پدر بزرگش حاج اسدالله ممدوحي، از اساتيد بنام در اين هنر بود. شهرت در رنگرزي با قرمزدانه موجب گرديده بود تا هم ولايتي ها، او را به زبان ترکي، قورد قرمزي (يا کرم سرخ) لقب بدهند و به اين نام بشناسند.
    صمد نوجوان، بزودي فراگرفت که براي رسيدن به الياف رنگين و دلربا، چه راه سخت و تو در تويي را بايد طي کرد. او گام هاي نخست آموزش خود را در کنار دستياري و شاگردي کارگاه، دست در دست پدرش "کربلايي اکبر" ، که نخستين و مهربان ترين استادش بود، طي کرد. تا آنجا که بتواند انجام بخشي از امور کارگاه رنگرزي را به وظيفه کاري خود بدل کند. و از او بياموزد؛ آميزش پشم ها و ابريشم ها را با آب و آتش و گياهان خشک، و گوش بسپارد به آموزه هاي عمويش " حاج عبدالرحيم "، اين دو علاوه بر سمت استادي، تاثيري عميق بر روح او داشته و همواره با احترام از آنان ياد مي کنند.
    
    از 1330 که 12 سال بيشتر نداشت، تا 1338 که 20 سالگي را تجربه کرد، در سايه تعليمات پدر بود. در همين سال "کربلايي اکبر" دارفاني را وداع گفت و پسر را با دنيايي از رنگ و خامه هاي منتظر تنها گذارد.
    
    پشتکار، اراده قوي، فوت و فن رنگرزي و راز و رمز رنگزاها، ميراثي بود که از پدر به ارث برده بود. او با اين دستمايه ها، مصصم شد تا شعله هاي آتشي را که گياهان خشک پاتيل ها را مي جوشاند و رنگهايش را در قل قل آب و وهم بخار بر پيکر خام خامه ها مي نشاند، زنده نگهدارد. بدون پدر... کار را دنبال کرد.
    سال 1342 که به رنگرزخانه شرکت فرش تبريز پا گذارد، استادي کامل بود. از حضور او در شرکت سهامي فرش، کمتر از دو سال گذشته بود که شوق رنگ آميزي آزادانه و کسب تجربيات تازه، او را به ايجاد کارگاهي مستقل و خروج از شرکت فرش تشويق کرد. ديري نگذشت که در و ديوار کارگاه شخصي او در تلالو و بازتاب رنگهايي که در پاتيل ها جان مي گرفتند، مقرنس هايي از نور پاشيد.
    صمد ممدوحي، يکي از با سابقه ترين رنگرزهاي تبريز است. او طي 58 سال زندگي مداوم با خامه و الوان گياهي، گنجينه اي از تجربيات ارزنده و نانوشته است و اسرار درخشش و جاودانگي رنگ هاي خامه را درسينه دارد. خامه هاي رنگارنگي، که با سرانگشتان هنرمندانه قاليباف و در ترکيب با نقش هايي زيبا و هوشمندانه، در باغي از رويا و خيال انگيزي، ... فرش، به ظهور مي رسند و استاد رنگرز را بر بال تاريخ، به آينده هايي دور و شيرين مي برند.
    
    مي گويد: "اوايل، عمده کار ما رنگرزي گياهي بود. که بعد از گذشت مدتي رنگهاي شيميائي بتدريج به ميدان آمدند و کاربرد شان روز به روز بيشتر شد. ابتدا کاربرد رنگهاي شيميائي محدوديت داشت و يا فقط در رنگهاي ترکيبي استفاده مي شد. اين رنگها بصورت پودر بود، رنگرزهاي آن موقع نمي توانستند با اين رنگ کار کنند چون پودر در پاتيل رنگرزي روي آب مي ماند و با آن حل نمي شد. من توانستم براي اولين بار و با افزودن سودا، آن پودر را تبديل به خمير کرده و مورد استفاده قرار دهم. و اين الگويي شد براي ساير رنگرزان"
    
    امروز، گرچه در دل هنوز هواي آهنگ و جوشش آتش و رنگ و رقص خامه ها را در پاتيل هاي داغ و بخار آلود دارد، اما روزگار رنگ از چله زلفش ربوده و پاهاي استوارش، که روزگاران زيادي رفتار مصمم او را از اين پاتيل به آن پاتيل و از نيلي به قرمز و طوسي به بنفش باعث بودند، ديگر تاب آن جنبش هاي گذشته را از دست داده است.
    وقتي از رنگ مي گويد شوقي در چشمانش برق مي زند و امواجي از ذوق او را به حال و هواي کناره هاي پاتيل مي برد. گرچه دلش با رنگرزي گياهي است ولي استادي چيره دست در رنگرزي شيميايي نيز بوده و هست. چون قرار مي شود تا با جوانتر ها سخني بگويد، اينگونه مي گويد: "رنگرزان عزيز اگر گياهي رنگرزي مي کنند با مهارت و دقت عمل بيشتري اين کار را انجام بدهند. و اگر با رنگهاي شيميايي کار مي کنند، اين مسئله را در نظر داشته باشند، که حتماً از رنگهاي اصل استفاده کنند."
    به فکر فرو مي رود. مي رود به جايي در دور دستها و مي گويد: "من در کارم در رنگرزي شيميائي هميشه از بهترين رنگها استفاده مي کنم. الان وضعيت بازار آشفته است...، رنگهاي چيني و پاکستاني با قيمت ارزان و به وفور در همه جا هست. اين رنگها کار بيشتر رنگرزها را خراب کرده است."
    ادامه مي دهد: "الان ديگر به علت کمر درد نمي توانم کار مداوم بکنم. طبق رسم خانواده، پسرانم "علي اکبر" و "احد" که حالا استادهايي شده اند در اين کار، با علاقه و مهارت خوبي جايم را پر کرده و اين راه را ادامه مي دهند."
    "علي اکبر ممدوحي" پسر بزرگتر اوست. رنگرزي آموخته و آشنا با عصاره هاي رنگي گياهان. او علاوه بر رنگرزي اين حرفه را به علاقمندان و دانشجويان تدريس مي کند. "احد ممدوحي" پسر دوم استاد، چارستون کارگاه را نگهداشته و مراقب آتش است تا مبادا پيش از آميزش رنگها و خامه ها، فرو نشيند.
    استاد صمد، امروز خود را در پسرانش که همچو او عاشقانه به بازي سايه - روشن رنگها مشغولند، تکثير و تکرار کرده است. گرچه آينده آنان و فرداي کارگاه رنگرزي مقابل چشمانش، در هاله اي از ابهام گم شده است. او از جفا و بيمهري رفته بر اين هنر و رنج بي پاداش ساليان تلاش خود در حفظ هويت هنر اين مرز و بوم، رنجيده و دلگير است.
    با شرمي شيرين و حيايي که مانع از بر زبان راندن خواسته هايش است، آرام و کوتاه مي گويد: " زياده خواهي است اگر انتظار داشته باشم، تا در پيرانه سري، با بيمه اي در درمان و از کارافتادگي ياري شوم؟"  




 
  پيشخوان
  مراکز آموزشی
  مرکز تحقيقات فرش دستباف ايران
  تورهای آموزشی گردشگری فرش دستباف Persian Carpet Educational Tours
  بانك جامع اطلاعات نان و گندم ايران
  پژوهشکده هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی
  همایش گنجینه های از یاد رفته هنر ایران
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.